Razvoj naselja i struktura stanovnika

Dobanovci se prvi put pominju 1404.godine u jednom madjarskom srednjovekovnom dokumentu,iako je verovatno da su postojali i ranije.

Najstariji konkretni podaci iz XVI veka,zapisani ybog poreza:dva turska popisa,jedan iz 1546.godine,a drugi iz 1566/7.godine.U prvom popisu navedeno 50 domacistva koja su placala lo 408 akci poresnik dužbina,bez pašarina,a u drugom 43 domacinstva koja su placala gotovo dvostruki iznos poreza.

Iz navedenih popisa može se videti da su stanovnici Dobanovaca dili Srbi,kojima je sveštenik bio Dubiazo 1680.godine odnosno Dubanizo 1689.godine,a da je naselje zabeleženo pod sadašnjem nazivu 1720.godine.

U više mahova Dobanovci se u periodu od 1713.do 1716.godine pominju kao naseljeni.

Kada je Austrija 1716. godine zauzela istocni srem,na zatecena naselja je razrezara svoj porez.U tu svrhu je vec 1717.izvršen popis postojecih naselja u tom delu Srema,iz kaga saznajemo da u Dobanovcima ima samo 20 domacinstva.Petnaest godina kasnije ih ima 30,a od tada je broj domacinstva rastao tako da vec 1751.godine selo ima 100 domacinstva.

Broj domacinstava uvecao se do 1781.godine kada ih je bilo 180,od kojih 4 sveštenicke.1811.godine je zabelezeno 188 domacinstava i 1504 duše.

Pocetkom XIX veka pocelo je,od strane vlasti naseljavanje zlatnog broja nesrpskog življa,podaci iz 1905.godine govore da je uselu bilo 600 domacinstava,od toga 380 srpskih i 220 nasrpskih.

Stanovnici sela su se bavili uglavnom zemljoradnjom, ratarstvom, manje uzgajanje stoke.

Sredinom XVIII veka u selu je obradivano 102 jutra zemlje, a 80 jutara je bilo senokosnih livada.

U selu je gajeno 40 konja, 50 volova, 20 krava, 30 ovaca i koza, 14 svinja.

Prilikom iskorporacijesela u granicu 1766/67.godine u zapisniku stoji da u selu ima 5 zanatlija i dva trgovca,odnosno osim seljackih kuca i jedna krcma,jedna mesnica i jedna vetrenjaca.

Ovaj period razvoja u nauci o društvu se,prema tehnološkom kriterijum naziva agrarni,preindustriski period i nauka o društvu ga ocenjuje kao period u kome preovladava stanovnictvo zaposleno u poljoprivredi,kao glavnoj oblasti privrede.Zanat,manifaktura i prosta seoska industrija koju pokrece u Dobanovcima vetrenjaca,drugde vodeno kolo,najviši su privredni domet ovog vremena.

Od pomenutih pet zanimanja,po iskazu najstarijih stanovnika sela,a na osnovu predanja njihovih predaka,dva su mogli biti kolari,dva kovaci a jedan opancar.Za druge zanate tada nije bilo iteresa.

Naselje je nedosmisleno tipa-selo,u kome se pojedinci igrupe,mahom srodnicke,u uslovimanerazvijene podele rada povezuju u malu lokalnu zajednicu.U njo se clanovi porodice bave poljoprivredom,stanuju u zajednickoj porodnicnoj kuci i medusobno isa prirodom stupaju u primarne odnose stvarajuci pritim i osobene obrasce verovanja,mišljenja, delanja i ponašanja tzv tradionalisticku zatvorenu seljacku kulturu,seljacki mentakitet , seljacki nacin života uopšte.

Pocetak 18. veka jos se ne regristuju elementi procesa širenja grackih obrazaca mišljenja,delovanja i ponašanja,odn. Grackog nacina života tj. Urbanizacija sela.


Administrativna pripadnost sela

O administrativnoj pripadnosti sela pre turske vlasti ne moze se nista zakljuciti jer je sremska oblast cesto menjala gospodare.Zna se da je u vreme osmanliske uprave selo bilo u sastavu zemunske nahije.

Prvih godina austriske vladavine Dobanovaci su podpadali pod dvorsku komoru , 1728.godine dospeli u sastav zemunskog a 1745.vojackog spahiluka.Do ukidanja granica su kontinuirano pripadali vojnoj granici,surcinskoj ceti.Po ukidanju granice ušli su u sastav zemunskog sreza,a i danas pripadaju podrucju Opctine Zemun.

Potesi:

Uraštinac, Majur, Maletinci, Pustara, Horvatske livade, Nastine salašine, Plavšica bara, Leje, Šuradske medje, Poloj, Kriva bara, Kamenje, Banovacki vrtlog, Breg.


Crkva u Dobanovcima

Nao snovu podataka da se u popisu iz 1546 god pominje i pop Ostoja može se zakljuciti da su Dobanovci vec tada imali svoju pravoslavnu bogomolju. O izgledu crkve nema podataka, ali se može pretpostaviti da se nije mnogo razlikovala od kuca koje su bile ili ukopane u zemlju ili sacinjene od catme (blatnom oblepljenog pruca) ili od drveta.

Nova posvecena Svetom Nikoli bila je sagradena 1732 god. Zidovi te crkve sacinjenu od pletera, svod od dasaka a krov od šindre. Crkva nije imala zvono. Dobanovci su tada vecbili jaka parohija sa dva sveštenika i crkvenom upravom.

Na mestu pomenute crkve je 1753god sagradena nova.

Iz opisa crkva sacinjenog u Dobanovcima 7. Aprila 1792god vidi se da inventar bio impozantan, dok se sama crkava nalazila u lošem stanju.

Nova crkva koja i sada postoji i koja je stavljena pod zaštitu države, sagradena je 1803/4 god. Od dvrdog materijala.

Hram je živopisan 1842god kada je izgrade i ikonostas, delo Petra Coratanovackog.


Osnovanje i rad škole

Dobanvoci su u 18om veku vec jedno od vecih sela u ovom delu Srema i to selo koje je imalo nekoliko zanatlija i trgovaca, od kojih su bar neki morali biti koliko toliko pismeni da bi mogli uspešno poslovati.

Pošto je nosilac kulture u to vreme bila crkva škole nisu postojale ni kao zasebna ni kao državna ustanova vec su nicale i razvijale se u okviru manastisrskih i parohijalnih hramova. Nastava je uglavnom bila verska, svetovna štiva retka.

Osnovna knjiga malih srpskih škola do 1727god, po serlima i do 1734 god, bio je Bukvar Kirijana Racanina, Koji se prepisivao. Prvbi srpski Bukvar Zaharija Orfelija štampan je tek 1767god u Mlecima.

Profesionalnih ucitelja nije bilo pasu ti dužnost obavljali dakoni i sveštenici, aponekad i propali trgovci i zanatlije i služeni oficiri i podoficiri, koji nisamo nisu bili dovoljno pismeni.

Školi su pohadala prtetežno muška deca, seljacka deca imušnijih roditelja. Školivanje je pocinjalo u 8oj a završavalo se u 15oj godini, posle savladavanja tri nivoa nastave.

Ucilo se samo citanje i pisanje.

Škole su bile konfensionalne, pa se sveštenstvo o njima i brinulo. Granicarske vlasti se nisu interesovale za otvaranje i izdržavanje škola.

O otvaranju škole u Dobanovcima ima malo podataka, ali se sa dosta vervatnoce može tvrditi da je osnovana u vreme mitropolita Jovanovica pre 1737god (kada je imenovani umro), ali ne pre 1733god jer se ne pominje u podacima iz 1732godine. Sreta Pecinajcki najverovatnijim datumom osnivanja škole smatra se 1735/6 god.

1753god u selu je bilo 19 Bukvaraca i 2 caslavca.

1760god izgradena je nova školska zgrada.

Škola je imala ucitelja koji je stanovao u mestu, a radila je sa prekidima posebno zimi i u vreme velikih poljskih radova.

Reforme carice Marije Terezije iz 1765-1782god uslovile su kvalifikovanovanost svetovnih ucitelja. Sve škole su podpale pod državu.

Kao vece naselje Dobanovci su 1775/76 god dobili cetno-trivijalnu školu.

1830god izgradena je nova školska zgrada. 1840/41 god škola je imala 70 daka koji uce pisanje i citanje Bukvara i 2 vida osnovnog racunanja i krasnopisanije. Školi 1869/70 god pohada 70% decaka i 64% devojcica od 6 do 12god. Retka Dobanovacka deca ulokiko su nastavaljala školovanje za sveštenicki ili uciteljski poziva nastavljala su školi u Zemunu, Sremskim Karlovcima ili Sremskoj Mitrovici. Uredbom o granicarskim narodnim školama 1871god dobanovacka škola postaje komunalna, javna ustanova i postaje 4oro razredna. U program se uvode zemljopis i Istorija, Poznavanje prirode, Pevanje, Gimnastika, poljporivredne pouke za decake i Rucni rad i prakticni rad iz povrtarstva za devojcice.

1890god je izgradena nova školska zgrada.

Pocetkom 20og veka škola ima igralište i školsko dvorište u kome se nalazi bunar.

Cinjenica da je škola u Dobanovcima jedna od najstarijih škola u istocnom Sremu osnovana znatno pre od škole u Surcinu ukazuje da se u Dobanovcima, bez obzira na profesionalnu strukturu stanovništva vrlo rano težilo pismenosti i mislilo na obrazovanje dece kako muške tako i ženske. Ova tendencija se može karakterisati kao otvaranje sel aza uticaje novih gradskih obrazaca, mišljena i delovanja.


Naselje Dobanovci leži u jugoistocnom Sremu zapadno od Zemuna. Atar sela granici se sa atarom Zemuna, Ugrinovaca, Deca, Petrovcica, Becmena, Surcina i Šimanovaca. Selo leži pored auto-puta Beograd-Šid na 16-om kilometru od Novog Beograda. Pored naselja prolazi železnicka pruga Batajnica-Boljevci a u blizini je i aerodrom „Beograd“.

Na prostoru Dobanovaca otkriveno je naselje iz bronzanog doba. Prvi pisani pomen naselja datira iz 1404. godine i radi se o naselju Maletinci koje i danas postoji kao deo Dobanovaca. Kao naselje je postojalo i u tursko doba kada se nalazilo u Zemunskoj nahiji. Pocetkom 18. veka iz mesta Tolinci prelazi veci broj stanovnika. Selo je tada pripadalo zemunskom vlastelinstvu i vlastelinstvu Vojka. Selo je 1736. godine imalo 26 domova cisto srpskih a vec 1756 100 domova 1774 158 domova 1791 173 doma sa 1411 duša. U 19.veku selo dobija nove stanovnike koji se doseljavaju iz Srbije, Like i Korduna. Dobanovcani 1803.godine podižu novu crkvu koju posvecuju sv.Nikoli. U prvoj polovini 19.veka u Dobanovce se doseljavaju Slovaci, pretežno iz Backe i to Kisaca, Backog Petrovca i Gložana. Slovaci iz Dobanovaca su pripali parohiji u Boljevcima kada je nešto kasnije u tom mestu podignuta evangelisticka crkva. 60-tih godina 19.veka mesto naseljavaju Nemci. Škola u Dobanovcima pocinje sa radom krajem 18.veka. Dolaskom Nemaca otvara se odeljenje za nemacku decu a 1908 godine cetvororazredna osnovna škola pretvara se u petorazrednu i otvara se uciteljsko mesto za ucitelja Slovaka.

1935. gonine u Dobanovcima je živelo 3000 Srba, 500 Slovaka, 560 Nemaca i 90 Cigana.

Posle rata Nemci su se iselili a broj stanovnika je naglo rastao tako da je 1961. godine bili oko 5000 stanovnika a 1981. oko 9000. Veliki broj doseljenih je bio sa juga Srbije, Pirot, Vranje.... Posle raspada SFRJ i ratova u Dobanovce se doseljavaju ljudi iz Krajine i Bosne tako da 2001. godine mesto broji preko 10000 stanovnika.

Danas Dobanovci pripadaju gradu Beogradu i novoj gradskoj opštini Surcin. Urbano naselje sa skoro svim potrebštinama i relativno razvijenom industrijom, poslovnim prostorom i gradevinskim zamljištem ali i velikim nedostacima i manama. Osnovno škola ima oko 800 daka i obdanište. Dva Folklorna društva KUD „Buducnost“ i Slovacko kulturno prosvetno društvo „Šafarik“, Društvo žena, Borce, Golubare, Konjicki klub, Fudbalski klub, Biblioteku, Knjizevni klub, klub penzionera, plesnu skolu... Srpsku pravoslavnu crkvu sa dva paroha, Slovacku evangelisticku crkvu, Adventistcku crkvu, Nazarensku zajednicu.

Gradski saobracaj je povezao mesto sa centrom grada sa linijom 611 a sa Surcinom i Ugrinovcima linijama 606 i 603.

Dom kulture postoji ali ne funkcioniše zbog lošeg stanja tako da se kulturna dešavanja i ostali skupovi odršavaju u prostorijama MZ-a, osnovne skole i Slovackom narodnom domu.


SLOVACI U DOBANOVCIMA


U prvoj polovini 19. veka u Dobanovce se naseljavaju prve slovacke porodice iz Backe tj, Kisaca i Backog Petrovca. Vecina je bilo zemljoradnika pa najviše su i došli zbog jeftine i plodne zemlje. Prve porodice koje se pominju su Kohut, Žila, Vitiz, Capelja, Siracki, Snjida, Krajci, kasnije dolaze iz Gložnja(Hložany), S.Pazove, Boljevaca pa se pominju familije Canji, Fabri, Ferko, Kulik, Agarski, Marcok, Podmajurski, Fabjan, Greksa, Križan, Mendan, Sikora, Ðurovka, Badonski, Brna, Ivak, Kardelj, Haško, Vrška, Litavski, Gajdoš, Karasek, Dolinaj, Ðarmocki, Cepli, Krupinski, Sljuka, Severini, Dubovski, Matuh, Galat...

1900.godine u Dobanovcima zivi oko 200 Slovaka, izmedu dva rata oko 500 a posle drugog svetskog rata broj drasticno opada tako da danas u Dobanovcima živi manje od 200 osoba koji su se izjasnili kao Slovaci.

1907. godine Slovaci podižu svoju Slovacku evangalisticku crkvu u centru mesta dok su do tada imali zajednicku službu sa Nemcima evangelistima.

1908. godine otvara se slovacko odeljenje pri osnovnoj skoli i dolaze prvi slovacki ucitelji.

1929. godine se formira Slovacka citaonica a 1934. godine izgradnjom Slovackog narodnog doma nastaje Slovacko kulturno prosvetno društvo „Šafarik“. Ucitelj Jan Vitiz je jedan on najznacajnijih Slovaka koji je doprineo da Slovaci imau svoju školu i Društvo. Jedna od najnaprednijih porodica tog doba Litavski darovala je zemljište i pozamašnu svotu novca za izgradnju Slovackog narodnog doma koji ce vremenom postati kultno mesto ne samo Dobanovaca i Dobanovcana nego i celog Donjeg Srema.

Prvi fotograf u Dobanovcima je bio Jan Litavski, prvi elektricar Pavel Litavski u Slovackom domu je bila prva citaonica, cuo se prvi gramofon i radio, gledao se prvi bioskop i telezivor i bila prva diskoteka u Dobanovcima.

Zbog ko zna cega Dom i Društvo nisu funkcionisali u periodu 1989-2002.

Slovaci danas u Dobanovcima žive u najvecem broju na Maletincima tj. Ulicama Janka Cmelika, Vojvodanskoj, Ugrinovackoj gde se i nalaze Slovacki dom i Crkveni dom SEAVC. U Slovackoj ulici živi tek par familija koje se vode kao Slovaci.

U centru mesta postoji Slovacka crkva koja je sanirana i konzervirana do daljnjeg tako da se služba vrši i crvenom domu. Crkveni zbor je filija i pripada Boljevackoj parohiji, Sremskom senioratu na celu sa Janom Vinkovicem.

Jedan od najznacajnijih Slovaka koji je doprineo sveopštem razvoju Društva, škole, crkve, folklora pa i samog mesta bio je ucitelj Jan Galat.

Stanovnici starije dobi se pretežno bave poljoprivredom, srednja generacija je zapošljena u firmama iz mesta i po gradu a mlade generacije završavaju srednje i više škole i fakultete u Beogradu.

{vsig}{/vsig}

• < Prev